logo PeelenMaasNet.nl

Activiteiten

Datum

18 december 2015 t/m 22 december 2017

Locatie

Streekmuseum 't land van Peel & Maas

Tentoonstelling over landkaarten

In het Streekmuseum ’t Land van Peel & Maas is vanaf 18 dec. 2015 tot dec. 2016  een tentoonstelling te zien waarin we aan de hand van een 15-tal panelen met oude (land)kaarten een aantal onderwerpen uit de geschiedenis van Peel en Maas aan de orde laten komen. 

Detail van een van de kaarten uit het kaartenboek.

Op paneel 2 tot en met 5 kunnen we zien welke “hoge heren”  het tussen 1096 en 1867 voor het zeggen hadden in het gebied van Peel en Maas.

 Detail van een van de kaarten uit het kaartenboek.
Een goede reden om kaarten te maken rond 1700 was de vraag wie van de heren of kloosters recht had op de tiende ( een belastingopbrengst) van een stuk grond. 
De Spaanse koning laat in 1685 een kaart tekenen en de Pruisische koning in 1734 zelfs een complete atlas maken  met 10 kaarten plus een beschrijving van de gebruikers/eigenaren en het oppervlak van de genummerde percelen. Een foto van de  kaart (paneel 6) en een replica van het kaartenboek zijn op de tentoonstelling te zien.

 Detail paneel

Eeuwenlang hebben de dorpen rond de Peel geruzied over het het gebruiksrecht van grote stukken peelgebied. Als het weer eens goed mis was stapten ze naar de rechtbank van de landsheer (meestal het Hof van Gelre in Roermond of Arnhem). Bij zo’n proces was het van belang om met een kaart te kunnen aantonen over welk gebied het ging. Gelukkig zijn een aantal van die kaarten bewaard gebleven en teruggevonden. Paneel 7 tot en met 11 gaan over deze onenigheden.

Paneel 12

Welke wegen en waterwegen liepen er door de Peel en waar liepen ze.
Een kaart uit 1709op paneel 12  laat zien dat Meijel als het ware op een kruispunt van wegen door de Peel ligt. De kaart is niet erg nauwkeurig.

Een stukje Peel in het tegenwoordige Grashoek en Helenaveen op de tranchotkaart.
Onder leiding van de Franse hoofdofficier Tranchot is in de tijd van Napoleon (1803) begonnen met het nauwkeurig in kaart brengen van Het Rijnland. Op paneel 12b  is een combinatie te zien van de 9 “tranchotkaarten” uit de regio van Peel en Maas. 

Hoe landmeters in de 17e eeuw te werk gingen is te zien op de panelen 14a en 14b. De uitvinding van de diehoeksmeting en de Hollandse cirkel heeft het werk van de landmeters in die tijd een stuk gemakkelijker gemaakt.

Alle wegen leiden naar Rome.
De oudste verharde weg door Peel en Maas is met zekerheid de Romeinse weg langs de Maas van Nijmegen naar Tongeren. Tegenwoordig ook wel aangegeven als de “Via Mosae”.
Die weg komt voor op de zogenaamde “Peutingerkaart” .
We kunnen die het beste omschrijven als een Romeinse routeplanner. Er staan geknikte lijnen op met bij iedere knik een plaatsnaam en een afstand. Voor de orientatie staan er ook de grote rivieren op en bijvoorbeeld sterk vervormd de Middellandse Zee.
De oudste gegevens op de kaart stammen van 60 na Christus en de nieuwste gegevens van 400 na Christus. 
De kaart is rond 1400 overgetekend  van een nog oudere kaart. 
Rond 1590na het overlijden van Conrad Peutinger in Wenen werd de kaart gevonden in zijn bibliotheek. 
Ze werd toen in koperplaten gegraveerd en vervolgens gedrukt.
Een van de eerste 250 gedrukte xemplaren bevindt zich in Museum Het Valkhof in Nijmegen. 
Daarvan laten we hier op paneel 15 een kopie zien. Op paneel 1 staat een stukje van een foto van de originele kaart.

PeelenMaasNet.nl maakt gebruik van Erfgoednet 3.0 een product van Picturae